Når Zack Wheatley (16) Sigve Rognehaug (16) planlegg å gå over Grønland, er det nokre ting dei må vere førebudde på:

1: Å ha det ubehageleg over tid.
2: Å kunne klatre over isbrear.
3: Å overleve storm.

Og sist, men ikkje minst,

4: Å kunne forsvare seg mot isbjørn.

Isbjørnen er det einaste dyret i verda som aktivt jaktar på menneske. Jaktar, altså ikkje berre i sjølvforsvar, men som eit bytte. Det er sterkt frårådd å gå over Grønland utan å ha med seg rifle. Men å skyte er sjølvsagt siste utveg.

– Lars Monsen har møtt på 500 isbjørnar, og berre drept to, seier Sigve.

– Vi skal gå inn i bjørnen sitt territorium. Det er ikkje vi som eig området, det er bjørnen. Det må vi ha respekt for.

Vi treffer dei to gutane på T-banestoppet til Frognerseteren i Oslo. Det er endestoppet til bana, og herfrå er det ikkje langt å gå til det ikkje er eit einaste menneske eller hus å sjå rundt oss. Her er berre skog, myr, bålplassar og ein og annan sti. Men Zack og Sigve går vel så gjerne utanfor stien.

Dette har praktisk tala vore leikehagen til Zack og Sigve i oppveksten. Begge gutane har likt å vere ute i naturen heile livet. Sigve fortel at foreldra alltid tok han med ut på tur, ofte ved hytta på Beitostølen. Zack var med faren på isklatring frå han var liten av.

Dei to gutane har kjent kvarandre heile livet, og har vore gode vener sidan 6. klasse. Dei fann kvarandre med ein felles interesse for friluftsliv.

Det var medan dei var på telttur med speidaren at dei byrja å snakke om å dra på ein lengre tur saman. Dei vart einige om å prøve seg på Hardangervidda. I påsken 2024 vart Sigve og tvillingbrørne Zack og Mattias dei yngste i historia som gjekk på langs over Hardangervidda på vinteren, åleine, utan ekstra forsyningar.

Hardangervidda er den største nasjonalparken i Norden, og det største høgfjellsplatået i Europa. Gutane gjekk 130 kilometer på ski.

– Vi fekk berre ein tanke om å gjere noko crazy, fortel Zack.

Slik ser dagane ut på veg over Hardangervidda:

Dei står opp om morgonen, koker snø til vatn, et frukost, spenner på seg skia og kjem seg av garde. Så går dei dagen lang med pulk på slep, og når dagens økt er ferdig, stoppar dei for å sette opp teltet. Dei smeltar snø, koker vatn, et middag, og legg seg til å sove.

Dagane vert etter kvart ganske like.

På nesten heile turen har dei heilt «whiteout», det vil seie at snøen og tåka er så tett og går i eitt med bakken, så dei ikkje kan sjå noko som helst rundt seg. Det er som å gå i blinde. Eit kaldt, rått og kvitt
blinde. Det einaste dei kan sjå, er kvarandre, heilt åleine på vidda.

Likevel var turen kjempegøy, fortel dei.

– Det var heilt fantastisk! Vi oppnådde noko stort, som gav oss lyst til å gjere noko større, seier Sigve.

– Var det ikkje skummelt?
– Når du er 14 år gammal gut, er det berre kult, seier Zack.

– Og vi har stor tillit til kvarandre på tur. Vi veit at alle fiksar jobben. Om éin av oss bryt beinet, veit vi at dei andre kan fikse det. Vi veit kva vi skal gjere viss ting går gale.

Det tok ikkje lang tid før Sigve og Zack sette seg eit nytt mål. Noko villare, tøffare, større:

Grønland er verdas nest største isbre. Eit viktig mål for dei fleste eventyrarar, heilt sidan norske Fridtjof Nansen gjorde det for første gong i 1888. Om gutane trener godt, får tillatingar og samlar inn nok pengar, har dei no moglegheita til å bli historiens yngste til å følge i fotspora til Nansen åleine.

– Men vi gjer det ikkje berre for egoet vårt, seier Sigve.

Dei to gutane fortel at dei har lyst til å vere gode eksempel for andre.
Mange gutar på deira alder har dårlege førebilete, slike som Andrew Tate og andre influensarar som heiar fram Donald Trump eller har anna dårleg innflyting, som byggar seg sjølve opp ved å rive andre ned.

Zack og Sigve vil heller vere til positiv inspirasjon, samstundes som dei set fokus på ei viktig sak:

– Grønland er ein smeltande isbre. Vi vil sette lys på klimakrisa, seier Sigve.

Sigve hugsar godt ein dag då han gjekk i 4. klasse. Han gjekk opp i stova heime, og der sat mora og søstera hans og såg på TV. På skjermen såg han ein skjeggete mann åleine i villmarka. Lars Monsen. Sigve vart heilt bergtatt av det han såg. Fy søren, tenkte han. Det såg dritkult ut!

Han heldt fram med å følge med på den norske villmannen, som drog på lange turar til aude stader. Som levde i og av naturen. Han kjente det i magen: Dette vil eg óg drive med!

– Den eventyrlysten han har, tiltala meg; tanken på å vere vekke frå sivilisasjonen i kjempelang tid, i den fine naturen.

Så snart han kunne, byrja han i speidaren, kor han skulle møte sin likemann i Zack.

For Zack sin del er det meir jaget på adrenalin som har drive han. Sidan den første gongen faren hadde han med på isklatring, har han elska å kjenne på suget i magen. Han har sett bakken forsvinne under seg når han har hoppa utfor klipper på ski, teke innover seg den massive naturutsikta frå fjelltoppar og kjent vinden rive i jakka når han har sust gjennom terrenget på downhill-sykkel.

Når dei er på tur ute i fjella, møter dei som oftast på dyr. Ei og anna rype. Nokre lemen. Villrein. Men dyra er altfor få. I den ville naturen burde det ha vore mykje, mykje meir dyreliv.

Lars Monsen har fortalt at han sjølv har merka kor mykje dyr som har forsvunne frå den norske naturen på 20 år. Mangfaldet av ulike dyreartar i naturen minkar.

– Vi er lei oss for at vi ser såpass lite dyr. Vi er veldig imot nedbygging av naturen, seier Sigve.

Han påpeiker at menneska først kom til denne delen av Europa på grunn av villreinen, for å jakte på han. Villreinen gav oss mat til å overleve, skinn til å halde varmen, horn til å lage reiskaper.

– Då synest eg vi skuldar reinen å ta vare på han, ikkje berre å bygge ut motorveg og vindmøller. Vi har øydelagt altfor mykje natur, og for kva? For å bygge ein veg som tar oss 50 minutt raskare til hytta? seier Sigve.

Reinsdyr møtte dei også på i vår, då gutane gjekk ein treningstur over eit snødekt Dovrefjell.

Å førebu seg til Grønland krev mykje trening. Dei må kunne gå langt. Bli seige. Når dei er ute på tur, går dei nesten heile den vakne tida. Nokre turar kan det bety 13 timar gange kvar dag. Om vinteren treng dei meir tid inni teltet, då går dei gjerne litt over 8 timar før dei pakkar saman for dagen.

– Vi veit jo kva vi går til, seier Sigve:

– Vi veit at det er slitsamt. Du må berre godta det. Det er ikkje eit alternativ å gi seg berre fordi du er sliten. Du kan bli sjuk eller møte på ein storm, eller kanskje klarar du ikkje å gå så langt som du treng kvar dag, så du mister tid. I dei tilfella må du byrje å tenke på å gi opp. Men du gir deg ikkje fordi du er sliten. Då må du tilpasse tempo, pakke sekken eller pukken annleis, eller få i deg meir næring eller vatn. Du må berre fikse det, seier Sigve.

– Kva gjer de for å få tida til å gå?
– Vi yappar veldig mykje i teltet. Om veldig mange forskjellige rare greier,
fortel Zack.

– Men når vi går, går vi berre i ein flyt og ser på naturen, legg Sigve til.

Dei to barndomskameratane blir veldig godt kjende når dei tilbringer så mykje tid saman, heilt åleine.

– Vi kjenner kvarandre veldig godt. Eg veit korleis Zack et graut. Han kan seie ifrå når han synest eg et graut på ein irriterande måte, seier Sigve.

Med seg på tur pakkar dei posar med havregryn, havrekli, tranebær og rosiner som dei et til frukost kvar dag. Til lunsj et dei nøtter, tørka frukt, spekepølser og mykje godteri. Då dei gjekk over Hardangervidda, åt dei to store sjokoladeplater kvar til lunsj, kvar dag. Det er viktig å få i seg nok energi når ein går så langt.

Til middag har dei oransje posar med «Real turmat», som dei kan helle kokande vatn oppi og få seg eit godt, varmt måltid.

– De blir ikkje lei av sjokolade?
– Lei? Nei nei! seier Zack.

Høgdepunktet frå turen over Dovrefjell var noko kanskje litt uventa:
– Det var ein dag vi eigentleg skulle gå ganske kort, fortel Sigve.
– Vi tok oss skikkeleg god tid. Medan vi gjekk, fann vi ein flekk med lyng. Vi la oss ned der og berre slappa av i tre timar. Vi låg i solsteiken og åt nøtter og kosa oss. Det var heilt fantastisk. Du set meir pris på dei små tinga når du er ute i naturen. Eit måltid. Ein liten pause. Kanskje er det også det som drar oss ut. Du får rom til å sette pris på dei veldig små tinga i ei verd som elles er full av stress. Du kan finne tilbake til det som betyr noko, seier han.

I tillegg til adrenalinet som ein kan få når ein er ute i ein storm og må overleve, så klart.

I fjor sommar hadde dei ei adrenalinfylt oppleving som kanskje vart litt for spennande.

Sommarens tur starta i Flåm på Vestlandet, og endestoppet skulle vere hytta til familien til Sigve på Beitostølen. Turen dei planla var på 350 kilometer. Sigve hadde attpåtil operert begge storetærne rett før dei dro.

– Det er betre å dra ut på tur for så å finne ut at du har vondt, enn å bli igjen heime, seier Sigve.

Zack himlar med augene over det tvilsame rådet.

Turen starta med eit valdsamt nedbør. Fleire dagar på rad gjekk dei i pøsregn; 38 kilometer – nesten eit heilt maraton! – kvar dag, i tillegg til at dei gjekk oppover, oppover, oppover. Mesteparten av turen gjekk dei i terreng utan sti. Dei tråkka over klipper, gjennom buskar og kratt, kryssa myrer, med søkkvåte sko og tungt skydekke.

– Det var krevjande. Men veldig gøy! Eg skjønar ikkje kvifor det er gøy. Men det er gøy! seier Sigve.

Ei av nettene var vêret så rått at gutane søkte ly i ein garasje dei fekk låne. (– Takk til Tore for lån av garasje, seier dei).

Dagen etter kom dei inn på ein merka sti, som dei følgde eit stykke. Stien leia gutane til ei stor elv, og stien heldt fram på andre sida av elva. Utan ei bru i sikte var det ikkje anna å gjere enn å krysse den strie elva på den enklaste måten: å gå rett gjennom henne.

– Vi tenkte: Her har folk gått før. Då er det ikkje farleg, seier Sigve.

Men det hadde regna valdsamt dei siste dagane, og elva var brutal. Zack gjekk først. Vatnet rakk han opp til hofta på det djupaste. Straumen i elva hadde vorte aggressiv med alt regnet. Vatnet rykka i han, prøvde å trekke han med seg, men Zack pressa imot, plasserte føtene stødig på botnen, eitt steg om gangen, og snart var han oppe på land på andre sida.

Då det var Sigve sin tur over elva, kjente han smerta i dei nyopererte tærne, som hadde vorte heftig betente. Han tråkka ut i elva, gjekk ut på det djupaste, plasserte føtene forsiktig på elvebotnen for å finne hald. Det var vondt å legge vekt på tærne, og vanskeleg å finne godt fotfeste. Han nærma seg elvebreidda då det skjedde: Elva røska i han, skoen sklei, Sigve mista balansen, og snart låg han vassrett i elva og vart dragen nedover med straumen. Han kava med armar og bein for å prøve å ta seg inn til elvebreidda, men elva hadde stor fart. Han unngjekk såvidt å dunke hovudet i ein stor stein som hang over elva. Han sparka frå med beina, prøvde å komme seg rundt, men plutseleg kjente han det rykke i ankelen, og medan elva heldt fram med å renne rundt han, stoppa Sigve opp. Foten hadde hengt seg fast mellom to steinar. Straumen i elva skauv han nedover, pressa han under overflata. Hovudet hamna under vatn. Han fekk ikkje puste. Han veiva med armane, vrei på kroppen, sparka frå, medan han heldt pusten og prøvde å hindre den strie elva i å trenge seg inn i nasen og munnen.

Omsider slepte skoen taket, foten vart fri og Sigve var laus, igjen i fritt driv nedover elva. Han fekk løfta hovudet opp frå vatnet og trekte djupe andedrag medan han hosta og harka. Han tok nokre kraftige symjetak og kom seg tilbake til elvebreidda, på same side som dei hadde starta på.

– Eg var veldig heldig, seier Sigve.

– Vidare nedover elva var det eit valdsamt stryk. Om eg ikkje hadde komme meg ut av elva, kunne eg ha blitt kasta rett ned der. Då hadde ikkje berre turen vore ferdig, men kanskje eg óg.

Han karra seg opp på land, søkk våt, éin sko fattigare, med ein tung sekk på ryggen. I lufta var det tre grader, og han byrja snart å hutre.

Mange som har hatt eit nær-dødenmøte eller ei anna skremmande oppleving, kan fort verte redde for å hamne i ein liknande situasjon på ny. Brent barn skyr elden. Har du blitt biten av ein hund, er du kanskje redd for å møte andre hundar. Men det var ikkje noko alternativ for Sigve å frykte elva. Sigve og Zack var heilt åleine i fjellet, milevis frå andre menneske, frå mat og varme. Dei måtte komme seg vidare. Sigve hadde ikkje anna val enn å prøve å krysse elva på ny.

Zack kasta ein sko over som Sigve fekk låne. Og så tråkka Sigve igjen ut i det mørke, kalde, strie vatnet. Med forsiktige men bestemte steg gjekk han framover, ein fot framfor den andre, og snart var han på andre sida, tilbake på fast grunn.

– Etter ei slik oppleving, som kunne ha gått ordentleg gale, kva tenkte du i etterkant?

Zack skyt inn:

– Sigve var veldig hypa. Han var pumpa full av andrenalin heile dagen. Heile neste dagen óg. Og heile den neste veka, seier han.

– Ja, heilt ærleg, eg føler ikkje noko på det. Mange får heilt noia. Men eg måtte berre krysse igjen med ein gong, og det gjekk fort. Eg har ikkje tenkt så mykje på det. Eller, eg har tenkt, «faen, eg kunne ha døydd!». Men det gjorde eg ikkje. Eg er i live.

– Nei, nei. Vi var på tur igjen for to helger sidan. Vi skal på tur igjen til helga. Det er meldt pøsregn og masse snø. Det blir gøy!

Etter fallet i elva måtte dei avbryte resten av turen. Men først måtte dei komme seg tilbake til sivilisasjonen.

Sigve tok fram liggeunderlaget sitt frå sekken og skar det opp med ein kniv. Han bretta underlaget rundt foten og Zack teipa det fast som ein improvisert støvel. Liggeunderlag-skoen var glatt, men funka mykje betre enn dei hadde venta. Zack tok det meste av bagasjen til Sigve over i sin sekk.

– Mange ville tenkt at du må skifte til tørre klede, men det er det dummaste du kan gjere. Då kan kroppstemperaturen falle fort. Så lenge du har ullundertøy inst, kjem du ganske langt. Vi byrja å gå for å få i gang kroppstemperaturen igjen, fortel Sigve.

Slik gjekk dei – Zack med dobbel last, Sigve med ein heimelaga sko – til dei kom til næraste DNT-hytte. Neste dag gjekk dei 13 kilometer ned til Øvre Årdal og avslutta turen der.

Vekk frå algoritmane På ein tur som dette har ikkje gutane med seg mobiltelefon. Dei har ein sattelittelefon som kan sende tre standardmeldingar:

Dessutan er det ein SOS-knapp som dei kan bruke om alt går til helvete.

– Men berre om vi verkeleg held på å dø. Ikkje om vi heldt på å dø. Om krisa er over, brukar vi ikkje naudknappen, seier Sigve.

Sidan dei er så unge som dei er, sender dei daglege oppdateringar til foreldra om at turen går bra. Elles er dei temmeleg isolerte ifrå omverda. Det er ikkje snakk om å følge med på kva venene gjer på heime, eller å halde ved like nokon Snap-streak.

Heime i Oslo er dei aktive på sosiale medium. Særleg Instagram. Men når dei drar på tur, får skrollefingeren pause.

– Du skulle tru at vi fekk veldig behov for å sjå på mobilen på tur. Men nei, det er berre veldig deilig å vere utan. Du har ikkje anna input enn kva du gjer sjølv. Det er veldig deilig å gå bort frå køyret kvar dag, med algoritmar og ting, seier Sigve.

På tur utan telefon får tankane meir plass. Dei må vere meir kreative. Dei finn på mykje kødd. Ein gong dei var på hyttetur, enda dei opp med å steike 80 pannekaker og Zack borra eit meiningslaust hol i isen.

Sola går ned bak trea i nordmarka, og vi beveger oss tilbake mot T-bana. Solstrålene lyser opp haustnaturen i grønt, gult og raudt. Fargar som var som fjerna frå verda på den første langturen, då Hardangervidda var kledd i kvitt så langt auget kunne sjå.

No siktar Sigve og Zack altså på sitt største mål hittil: å krysse Grønland. Verdas nest største isbre. 600 kilometer med snø og is. Og isbjørn. Dei siktar på å bruke 25 dagar. Inntil 30 dagar, viss dei møter på storm. Og den dagen dei kjem i mål, vil dei sette rekord: Verdas yngste som har kryssa Grønland åleine.

– Heile greia vår er at vi berre er avhengige av oss sjølve. Vi er ansvarlege for vårt eige liv, seier Sigve.

Så, viss dei kjem i mål på andre sida av Grønland, med ein ny rekord i lomma på anorakken, kva er det neste? Skal dei halde fram i fotspora til Nansen og Karen Kyllesø og andre norske legender? Legg dei skia på hylla? Eller vil dei trå opp sine eigne spor?

– Det som er kult når vi er så unge, er at verda er så stor. Det er mange rekordar å ta. Vi kan bli dei yngste til å gå åleine over Grønland, yngste til Sørpolen, kva vi vil, så lenge vi jobbar hardt nok, seier Sigve.

Når dei tillèt seg å draume både fritt og stort, ser dei for seg Baffin Island. Det er den største øya i Canada, på storleik med Spania. Ingen har kryssa henne på ski før. – Vi kan bli ikkje berre dei yngste, men dei første. Det hadde vore veldig kult.

1: Start smått. Du kan telte i hagen, gå turar på 2 kilometer, eller 5. Finn eit skogholt eller ein annan stad i nærområdet å utforske. Noreg er godt utbygd med kollektivtransport, så det er enkelt å komme seg litt vekk frå sivilisasjonen.

2: Planlegg godt. Pass på at du har med det du treng av utstyr. Hugs telt, sovepose og liggeunderlag om du skal overnatte. Få tak i ei pakkeliste og ha med nok mat. Men ikkje tru at du må ha det nyaste og flottaste utstyret.

3: Gjer det sosialt: Få med deg ein kompis eller venegjengen. Kanskje kan du teste ut speidaren.

4: Kjenn dine eigne evner. Ikkje gå lenger enn du veit at du klarar. Dei andre du går med, må vere seriøse og til å stole på.

5: La foreldra vere igjen heime. Ute i naturen kan du vere heilt sjef og bestemme sjølv. Men hugs å også vere ansvarleg.